است ؟ ج - در آيهء شريفه دو خطاب شده است يكى خطاب عمومى به عموم آدميان و خطابى است امتنانى « وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ . . . » ، و ديگرى خطاب خصوصى است « ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ » . « 1 » س 27 - چرا و به چه منظورى خداوند متعال از خطاب عمومى « وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ . . . » به خطاب خصوصى « ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ » در آيه شريفه منتقل شد ؟ ج - اين انتقال براى بيان دو حقيقت است : 1 - اينكه سجدهء ملائكه براى جميع بنى آدم و در حقيقت خضوع براى عالم بشريت بوده ، و اگر حضرت آدم عليه السّلام قبله‌گاه سجدهء ملائكه شده از جهت خصوصيت شخصيتش نبوده ، بلكه از اين باب بوده كه آدم عليه السّلام نمونه كامل انسانيت بوده ، و در حقيقت از طرف تمام افراد انسان به منزلهء نماينده بوده است ، همچنانكه خانه كعبه از جهت اينكه حكايت از مقام ربوبى پروردگار مىكند قبله‌گاه مردم قرار گرفته است ؛ و اين معنا از چند جاى داستان آدم و ابليس استفاده مىشود : اوّل : از قضيه خلافتى كه آيات « 30 - 33 » سورهء بقره متعرّض آن است ؛ چون از اين آيات برمىآيد كه مأمور شدن ملائكه به سجده متفرع بر خلافت مزبور بوده ، و خلافت مزبور به‌طورى كه ما استفاده كرديم و در تفسير آن آيات بيان نموديم مختص به آدم عليه السّلام نبوده ، بلكه در همهء افراد بشر جارى است .

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 23 . [ يا تصرف ]